Algemene Vorming

Vanwaar komen de namen van de dagen van de week?

Misschien hebt u zich ook al eens afgevraagd waarom het woensdag is, of vrijdag? Dat maandag van de maan komt, dat is wel logisch, maar waarom eigenlijk ?

...

Hier vindt u het antwoord

:

De Babyloniërs, die uitstekende astronomen waren, gebruikten de namen van zon, maan en de vijf zichtbare planeten om de uren van de dag en later ook de dagen van de week aan te duiden. De volgorde was deze: Saturnus, Jupiter, Mars, Zon, Venus, Mercurius, Maan, en dat is ook de (omgekeerde) volgorde van de echte planeten gezien vanaf de zon. Vóór Copernicus ( en nog lang daarna) dacht men dat de aarde in het middelpunt van de wereld stond en dat de zon en de maan ook planeten waren.

In 321 besliste Constantijn dus dat voor heel zijn rijk, en dat was zowat de toen bekende westerse wereld, de week zeven dagen zou hebben. Dat moest wat orde scheppen in de vele plaatselijke gewoonten. De eerste dag en de officiële rustdag was zondag. Normaal zou je dan verwachten dat de volgende dag aan Venus of aan Mars gewijd zou zijn, de buren van de zon in het rijtje hierboven. Waarom werd het dan maandag?

Dat komt zo: als je de zeven ‘planeten’ in de volgorde hierboven beschreven op een zevenhoek (heptagram) of een cirkel uitzet, met de zon bovenaan en vervolgens in de richting van de wijzers van een klok: Venus, Mercurius etc., en je trekt een lijn naar de overkant (of je springt twee planeten over), kom je van de zon uit bij de maan, vervolgens bij Mars, Mercurius, Jupiter, Venus, Saturnus en zo terug bij de zon. Waarom deden ze het zo? Geen idee, het lijkt me een astrologische spielerei…

Dit was dan de volgorde voor de Romeinse weekdagen:

Sol – Luna – Mars – Mercurius – Jupiter – Venus – Saturnus

Men voegde er nog het woord ‘dag’ voor, in het Latijn dies, en de naam van de planeet of godheid werd verbogen in de genitief: de dag van de zon etc.:

dies solis – lunae – martis – mercurii – jovis – veneris – saturni.

Het Frans, het Spaans en het Italiaans zijn de rechtstreekse erfgenamen van het Latijn. Dit zijn hun benamingen, je ziet gemakkelijk het verband:

dimanche – lundi – mardi – mercredi – jeudi – vendredi – samedi

domingo – lunes – martes – miercoles – jueves – viernes – sabado

domenica – lunedì – martedì – mercoledì – giovedì – venerdì – sabato

Wat merken we daarbij op?

In het Frans en het Italiaans doen ze het zoals wij: maan-dag, dus lun-di, lune-di etc. In het Spaans wordt het woord voor dag gewoon weggelaten en blijft men heel dicht bij de Latijnse genitieven.

Met de naam voor zondag is er iets gebeurd, de zon is helemaal verdwenen en er is een ander woord binnengeslopen, het duidelijkst in domenica; in de christelijke kalender was de zondag ‘de dag des Heren’, dies dominica in het Latijn. Ook dimanche is een verre verbastering daarvan.

Ook met zaterdag is er iets aan de hand. Daarvoor nam men namelijk de oude Joodse benaming over: sabbat of sambat, voor veel bevolkingsgroepen toen de officiële rustdag, zoals nu nog in Israel.

De Germaanse talen, waaronder het Nederlands, het Engels en het Duits, hielden vast aan die zelfde volgorde, maar op hun eigen manier:

zondag – maandag – dinsdag – woensdag – donderdag – vrijdag – zaterdag

Sunday – Monday – Tuesday – Wednesday – Thursday – Friday – Saturday

Sonntag – Montag – Dienstag – Mitwoch – Donnerstag – Freitag – Samstag

De zon heeft hier haar plaats behouden. De afwijkingen beginnen bij dinsdag. Daar heeft men een gelijkaardige Germaanse godheid genomen voor de Romeinse Mars, en dat was Tiwas. Evenzo voor Mercurius, die vervangen werd door Wotan, behalve in het Duitse Mitwoch, evident het midden van de week. Thor of Donar verving Jupiter, en Venus werd Freia. Saturnus bleef dan weer behouden, misschien omdat die geen Germaanse parallel had? Het Duitse Samstag volgt de Romaanse aanpak, het is afgeleid van sa(m)bat-dag. In het noorden van Duitsland zegt men Sonnabend, mooi toch?

Bron : Seniorennet